Blog

Hoe leggen we prijsafspraken met onze producent vast nu materiaalprijzen en valuta schommelen?

Splits de stukprijs in wat meebeweegt en wat niet, en indexeer alleen dat eerste deel. Hoe je een materiaalindexatie opbouwt met referentie, drempel en herzieningsmoment, hoe lang een stukprijs realistisch geldig is, wie het koersrisico draagt, en wat er met de prijs gebeurt als je minder afneemt.

Dolf Hendrikx

Medeoprichter en industrieel ontwerper ·

Splits de stukprijs in het deel dat werkelijk meebeweegt met de grondstofprijs en het deel dat dat niet doet, en indexeer alleen het eerste. Bij een gespoten onderdeel is dat het granulaat. Machinetijd, arbeid, verpakking en transport volgen hun eigen kostendrijvers, en de matrijs is al betaald of wordt tegen een vast bedrag per stuk afgeschreven. Leg het verwerkingsdeel vast voor een afgesproken periode, koppel het materiaaldeel aan één genoemde openbare notering met een drempel en een vast herzieningsmoment, en regel valuta als aparte clausule. Dan onderhandel je één keer over een mechanisme in plaats van elk kwartaal over een getal.

Dit gaat over hoe je zo'n afspraak opbouwt en welke mechanismen er bestaan. Wat in een specifiek rechtsstelsel afdwingbaar is, is een vraag voor je eigen jurist.

Welk deel van je stukprijs beweegt werkelijk mee met de granulaatprijs?

Veel minder dan de koptekst van een prijsverhoging suggereert. Bij een spuitgietonderdeel bestaat de stukprijs uit granulaat inclusief aanspuitverlies, machinetijd met energie, arbeid en handling, eventuele nabewerking zoals bedrukken of assembleren, verpakking, transport, en marge. Alleen die eerste post volgt de grondstofnotering. Als de granulaatprijs 20 procent stijgt, stijgt jouw stukprijs met 20 procent maal de materiaalfractie, en niets meer.

Hoe groot die fractie is, verschilt per onderdeel. Een dikwandig deel met een korte cyclus is materiaalzwaar. Een klein deel met een lange cyclus, een zijschuif en een handeling aan de machine is machinezwaar, en daar doet een hogere granulaatprijs verhoudingsgewijs weinig.

| Rekenvoorbeeld, fictieve stukprijs van 1,00 euro | Dikwandig deel, korte cyclus | Klein deel, lange cyclus, met zijschuif | | --- | --- | --- | | Granulaat inclusief aanspuitverlies | € 0,60 | € 0,25 | | Machinetijd en energie | € 0,20 | € 0,50 | | Arbeid, nabewerking, verpakking | € 0,12 | € 0,17 | | Marge | € 0,08 | € 0,08 | | Stukprijs na 20 procent hogere granulaatprijs | € 1,12 | € 1,05 |

Dezelfde grondstofbeweging levert in dit voorbeeld dus 12 procent op het ene onderdeel en 5 procent op het andere. De getallen zijn verzonnen om de som te laten zien, maar het mechanisme is echt: vraag daarom bij het ingaan van het contract om de materiaalfractie per artikelnummer, en leg die fractie vast. Zonder dat getal is elke latere indexatie een aanname.

Hoe bouw je een indexatieclausule die geen kwartaalonderhandeling wordt?

Door zes dingen expliciet te maken: de referentie, de basisstand, de reikwijdte, de drempel, het interval en de bewijslast. Ontbreekt er één, dan wordt elke herziening opnieuw een gesprek.

  • Referentie. Eén genoemde publicatie, met regio en leveringsconditie. Een polymeernotering ligt het dichtst bij je granulaat; een monomeernotering beweegt heftiger en vraagt om een afgesproken doorbelastingsfactor.
  • Basisstand. De indexstand op een genoemde datum, met de stukprijs die daarbij hoort. Zonder basis is er niets om tegen af te zetten.
  • Reikwijdte. Welk percentage van de stukprijs meebeweegt, vastgelegd bij aanvang en niet per herziening opnieuw bepaald.
  • Drempel. Een band waarbinnen niets gebeurt, bijvoorbeeld een beweging van minder dan 5 procent ten opzichte van de basis.
  • Interval. Een vast moment, bijvoorbeeld per kwartaal, met een aankondigingstermijn.
  • Bewijslast en symmetrie. De producent levert de indexstand aan, in beide richtingen.

Die drempel en dat interval zijn geen formaliteit. De Europese maandcontractprijs voor propeen, de grondstof onder polypropeen, lag in maart 2026 op 1.000 euro per ton, in juni op 1.555 euro en in juli op 1.365 euro: een daling van 190 euro, ongeveer 12 procent, in één maand. Zonder drempel en interval had je in vijf maanden drie keer herprijsd, en had de juliherziening de juniherziening weer teruggedraaid. Met een kwartaalritme en een band van 5 procent blijft dezelfde beweging één correctie.

Let ook op het verschil tussen de monomeernotering en wat jij betaalt. Jouw producent koopt een compound met additieven, kleur en vaak een vezelvulling, en die prijs volgt de monomeerbeweging gedempt en met vertraging. Koppel je toch aan een monomeer, spreek dan een factor af, bijvoorbeeld 70 procent van de indexbeweging, en zet die factor in het contract in plaats van hem elk kwartaal te bediscussiëren.

Hoe lang is een stukprijs realistisch geldig?

Tussen drie en twaalf maanden, en die looptijd koop je. Hoe langer de prijs vastligt, hoe meer risico de producent draagt, en dat risico zit als buffer in het getal. Een prijs die zes maanden vastligt is dus niet gratis langer geldig dan een prijs van drie maanden.

Wat de termijn bepaalt is hoe je producent zijn granulaat inkoopt. Koopt hij per maandcontract, dan is een kwartaalprijs logisch. Koopt hij per batch voor jouw artikel, dan loopt de geldigheid eigenlijk tot die batch op is. Vraag dat uit en koppel de geldigheidsduur aan zijn inkoopmoment, niet aan jouw boekjaar. Dat is één vraag die het gesprek van onderhandeling naar rekenwerk verplaatst.

Houd twee posten buiten de hele discussie. De matrijsafschrijving, als die in de stukprijs zit, ligt vast in een bedrag per stuk en hoort niet in de index. Transport en verpakking hebben eigen kostendrijvers en horen in een eigen regel, zodat een brandstoftoeslag niet via de materiaalclausule binnenkomt.

In welke valuta spreek je af, en wie draagt het koersrisico?

Degene die het risico het goedkoopst kan afdekken, en dat is een keuze in plaats van een standaard. De orde van grootte is reëel: de euro-dollarkoers bewoog in 2026 tussen ongeveer 1,21 eind januari en ongeveer 1,13 eind juni, zo'n 6 procent tussen de uitersten, waarbij publicaties onderling iets verschillen. Dat is meer dan de productiviteitswinst die je in een jaar uit een proces haalt.

| Afspraak | Wie draagt het risico | Wat het kost | Wanneer het past | | --- | --- | --- | --- | | Prijs in je eigen valuta | De producent | Een opslag die je niet apart ziet | Kleinere volumes, je wilt één getal in je calculatie | | Prijs in de valuta van de producent | Jij | De kosten van je eigen afdekking | Je hebt een bank of treasury die termijncontracten regelt | | Eén valuta met een koersclausule | Gedeeld | Administratie en uitleg bij elke herziening | Langere contracten en grotere volumes |

Een koersclausule bouw je op dezelfde manier als de materiaalclausule, met een andere variabele: één genoemde referentiekoers, een basiskoers met datum, een band waarbinnen niets gebeurt, een vast herzieningsmoment en symmetrie in beide richtingen. Kijk daarbij welk deel van de stukprijs werkelijk in de andere valuta zit. Wordt het granulaat in dollars ingekocht maar wordt arbeid lokaal betaald, dan hoort alleen dat eerste deel mee te bewegen. Een clausule die de hele stukprijs met de koers laat meelopen, verschuift meer risico dan er werkelijk is.

Wat gebeurt er met de prijs als je minder afneemt dan afgesproken?

Dan geldt de staffel die bij je werkelijke afname hoort, en dat is precies de afspraak die je vooraf wilt vastleggen in plaats van achteraf te ontdekken. Een staffel per order is eenvoudig maar duur zodra je nabestelt. Een staffel per jaar met verrekening achteraf is goedkoper bij gespreide afname, maar levert een naheffing op als je onder de drempel blijft.

Een rekenvoorbeeld met verzonnen getallen, met de prijs als index in plaats van in euro's. Stel: 10.000 stuks staan op index 100, 25.000 op 96 en 50.000 op 92. Je zegt 50.000 toe en neemt er 30.000 af. De vraag is dan niet alleen welke staffel geldt, maar ook over welke stuks er wordt nagerekend en wanneer dat verrekend wordt. Leg beide vast.

Er hangen nog drie mechanismen aan vast die vaker schuren dan de prijs zelf. Een rollende forecast met een vast venster, bijvoorbeeld vier weken vast, acht weken flexibel en twaalf weken indicatief, maakt zichtbaar waar je producent op inkoopt. Een omsteltoeslag bij een kleine nabestelling is redelijk zolang je weet hoe hij berekend wordt. En als de matrijs per stuk wordt afgeschreven, is hij bij een lagere afname simpelweg niet afbetaald, dus spreek af wat er dan gebeurt. Dat hangt direct samen met wie de matrijs bezit, en daarover gaat ons artikel over matrijs-eigendom bij het wisselen van producent.

Leg tot slot de prijsopbouw zelf vast en niet alleen het eindbedrag. Vraag de matrijsprijs en de stukprijs altijd samen op, zoals we beschrijven in ons artikel over matrijsoffertes vergelijken over de looptijd, en vraag bij elke stukprijs naar de cyclustijd en de materiaalfractie. Welke knoppen er naast de prijsafspraak nog zijn, staat in ons artikel over fabricagekosten verlagen bij een bestaand product. Verandert de regio waarin je produceert, dan verandert ook je valutapositie: wat daar verder bij komt kijken staat in ons artikel over productie verplaatsen uit China. Hoe een traject van matrijs naar serie bij ons loopt, inclusief het getekende eigendomscontract voordat de productie start, staat in onze werkwijze.

Production Heroes brengt producten van ontwerp naar serieproductie, van haalbaarheid en kostprijs tot sourcing en supply chain, en levert als toolshop matrijzen aan maakbedrijven in Europa, vanuit Nederland en een eigen presence in China.

Bronnen: de Europese maandcontractprijzen voor propeen over 2026 (maart 1.000 euro per ton, juni 1.555 euro, juli 1.365 euro) komen uit openbare marktberichtgeving over de maandelijkse settlements FD Noordwest-Europa, onder meer OPIS (maart 2026) en Polymerupdate (juni en juli 2026); publicaties verschillen onderling enkele euro's per ton. De euro-dollarkoersen over 2026 komen uit de jaaroverzichten van Pound Sterling Live en ValutaFX (2026), die een hoogste stand rond 1,21 in januari en een laagste stand rond 1,13 in juni noemen en onderling licht afwijken. De rekenvoorbeelden in de tekst en in de veelgestelde vragen gebruiken verzonnen uitgangspunten en zijn geen prijsopgave.

Veelgestelde vragen

Welke index gebruik je als je granulaat geen eigen notering heeft?
Dan koppel je aan de monomeer- of polymeernotering die er het dichtst bij ligt en spreek je een doorbelastingsfactor af, bijvoorbeeld 70 procent van de indexbeweging. Leg vast welke publicatie, welke regio en welke leveringsconditie gelden, want hetzelfde polymeer heeft per publicatie een andere notering.
Moet een indexatieclausule ook omlaag werken?
Ja, en zet dat er letterlijk in. Een clausule die alleen omhoog werkt is in de praktijk een prijsverhoging met vertraging. Spreek dezelfde drempel en hetzelfde interval af voor beide richtingen, en spreek af dat de producent de indexstand aanlevert, ook als die gedaald is.
Mag de matrijsafschrijving in de stukprijs meelopen in de indexatie?
Nee. Een matrijs is eenmalig betaald of wordt per stuk afgeschreven tegen een vast bedrag, en beweegt niet mee met de granulaatprijs. Zonder die uitsluiting indexeer je een post die al vastligt. Sluit transport en verpakking apart af, want die hebben hun eigen kostendrijvers.
Wat vraag je op om een prijsverhoging te toetsen?
De indexstand op de basisdatum en op de herzieningsdatum, uit de afgesproken publicatie, plus de materiaalfractie van de stukprijs zoals die bij het ingaan van het contract is vastgelegd. Met die drie getallen reken je de verhoging zelf na. Een leveranciersbrief zonder indexprint is geen onderbouwing.
Hoe lang van tevoren moet een prijswijziging worden aangekondigd?
Koppel de aankondigingstermijn aan je eigen orderhorizon, zodat lopende orders tegen de oude prijs blijven staan. Spreek daarnaast af dat de prijs die geldt op de orderdatum geldt tot levering, anders verschuift een prijswijziging onbedoeld naar voorraad die al geproduceerd is.
Geldt een prijsstaffel per order of per jaar?
Dat is precies het punt dat je moet vastleggen. Per order is simpel maar duur bij nabestellingen. Per jaar met een verrekening achteraf is goedkoper bij een gespreide afname, maar levert een naheffing op als je onder de staffel blijft. Spreek ook af wie die verrekening berekent.